Skip to main content

Odwieczny spór na temat tego, co bardziej nas kształtuje – natura czy wychowanie – nabiera rozpędu dzięki postępom w badaniach genetycznych. Naukowcy sprawdzają, jak nasze geny mogą wpływać nie tylko na nasze cechy fizyczne, ale także na zachowania, preferencje, a nawet ścieżki zawodowe. Badania dotyczące stricte wpływu na wybór i efektywność pracy nie są jeszcze powszechne, ale na bazie innych wyników możemy snuć hipotezy.

Ale najpierw kilka zastrzeżeń. Nie jestem neurobiologiem ani ekspertem ds. genetyki. Po prostu zainteresował mnie temat genetyki w kontekście kariery. Mimo że poświęciłem czas na analizę i pisanie tego artykułu, może on zawierać błędy. Traktuj ten tekst jako skłaniający do refleksji, a nie artykuł naukowy.

Ponadto ważne jest, abyśmy pamiętali, że nasze środowisko wpływa na ekspresję genów (decyduje, które geny są „aktywowane” w określonych okolicznościach). Oczywiście, wysyłek wkładany w pracę także odgrywa ważną rolę.

DNA i wybory

Analizując dane genetyczne w połączeniu z informacjami osobistymi, badacze odkrywają potencjalne powiązania między naszym genotypem a działaniami. Niektóre badania sugerują, że nasze wybory, często przypisywane wolnej woli, mogą mieć podstawy biologiczne zakorzenione w naszym DNA. To powiązanie dziedzicznego DNA, spontanicznych mutacji i czynnikami środowiskowymi kształtuje nasze unikalne wzorce zachowań.

Oto kilka przykładów wpływu genetyki na to, jak się zachowujemy:

  • Skłonność do pewnych aktywności: nasz genotyp może predysponować nas do określnych działań, sugerując potencjalny talent. Jednak to samo w sobie nie gwarantuje mistrzostwa. Biegłość w danej dziedzinie (np. matematyce) często zależy od czynników zewnętrznych, takich jak edukacja czy możliwości finansowe rodziny, w której się wychowaliśmy.
  • Cechy osobowości: myślisz, że twoja „natura” lub kreatywność to tylko wynik wychowania? Genetyka też odgrywa rolę, wpływając na cechy takie jak ekstrawersja, sumienność, impulsywność, a nawet umiejętność tworzenia.
  • Dynamika relacji: charakter naszych związków do pewnego stopnia również może zależeć od DNA. Na przykład warianty genów związanych z oksytocyną mogą wpływać na nasze zadowolenie z relacji.

Chociaż czynimy postępy w zrozumieniu genetycznych podstaw zachowania, jest jedno ważne wyzwanie: tzw. luka genomiczna. Ponad 80% badań związanych z DNA koncentruje się na Europejczykach, wykluczając całe grupy etniczne. Aby naprawdę zrozumieć globalny wpływ genetyki na zachowanie, musimy inwestować w bardziej inkluzjywne badania.

Genetyczny wzorzec dla naszej kariery

DNA może wpływać także na naszą karierę, między innymi na aspekty takie jak satysfakcja z pracy, zdolność uczenia się, wydajność i wiele innych. Może kierować nas ku karierze w finansach lub projektowaniu, a nawet wpływać na naszą potrzebę autonomii. Jednak jej rola jest raczej pośrednia.

Oto kilka przykładów, jak nasze geny mogą wpływać na nasze preferencje zawodowe:

  • Ryzyko: Gen DRD4 związany z regulacją dopaminy został powiązany ze skłonnością do próbowania „czegoś nowego”. Chociaż nie przekłada się to bezpośrednio na przedsiębiorczość, osoby z pewnymi wariantami tego genu mogą mieć większą skłonność do ryzyka, co może wpływać na decyzje o założeniu firmy, inwestowanie w startupy, wybór kariery związanej z handlem akcjami, czy nawet uprawianie sportów ekstremalnych.
  • Empatia i interakcje społeczne: pewne warianty genów mogą skłaniać nas do zawodów związanych z opieką, takich jak pielęgniarstwo, praca socjalna czy weterynaria. Geny mogą wpływać na naszą towarzyskość, co może prowadzić do większej satysfakcji w dziedzinach wymagających interakcji społecznych, takich jak sprzedaż, organizacja imprez, public relations czy hotelarstwo. Lub wręcz przeciwnie – skutkiem może być wybór zawodu, gdzie kontakt z ludźmi jest mały.
  • Myślenie analityczne: geny związane z przetwarzaniem informacji i rozwiązywaniem problemów mogą predysponować do zawodów analitycznych. Takie osoby świetnie odnajdą się jako inżynierzy, analitycy danych, finansiści czy naukowcy.
  • Wytrzymałość fizyczna: ACTN3, często nazywany „genem sportowców”, może wpływać na funkcjonowanie mięśni. Osoby z pewnymi wariantami tego genu mogą być skłonne do kariery w sporcie, budownictwie, straży pożarnej lub innych fizycznie wymagających zawodach.
  • Kreatywność i świadomość przestrzenna: chociaż kreatywność to bardzo złożona materia, pewne geny zostały powiązane z tworzeniem idei (OXTR), kreatywnością geometryczną i liczbową (TPH1) lub kreatywnością werbalną (DRD2). Może to skłaniać do kariery w sztuce, muzyce, reżyserii filmowej czy projektowaniu graficznym. Ponadto geny wpływające na rozumowanie przestrzenne mogą być korzystne dla architektów, pilotów czy nawet rzeźbiarzy.

Genetyka może określać nasze predyspozycje, ale – jak zaznaczałem na wstępie – należy pamiętać o ważnej roli środowiska, wychowania, edukacji i osobistych doświadczeń w kształtowaniu naszych ścieżek zawodowych. Jednocześnie świadomość wpływu DNA może pozwalać nam lepiej rozumieć samych siebie i zachęcać do większej wyrozumiałości.

Na koniec zapraszam do subskrypcji mojego newslettera, gdzie będę informował o kolejnych postach dotyczących kształtowania kariery i nie tylko.